Tấm, Cám và ý nghĩa Triết học

Tấm Cám chuyện chưa kể

Bài viết này nhằm giải quyết vấn đề : nên hay không nên đưa chuyện Tấm Cám vô sách Giáo Khoa, nên hay không nên kể chuyện Tấm Cám cho trẻ em nghe. Cần phải cân nhắc cẩn thận các tác dụng “Lợi Bất Cập Hại”.

Nếu không nên, thì hãy cứ để tự dân gian làm cái công việc xưa nay của mình : “Văn học dân gian có đặc trưng quan trọng là luôn luôn được dân gian thay đổi, chỉnh sửa phù hợp với tâm tư, tình cảm của dân gian qua từng thời kỳ”.

Nếu nên, thì cần phải có cách lý giải đúng đắn, phù hợp … Bởi vì đây là một câu chuyện có hàm chứa Triết Lý Nhất Nguyên, Nhị Nguyên, Bất Nhị, Thuyết Nhân Quả, Báo Ứng, Luân Hồi của nhà Phật, chu kỳ “Xuân Sinh – Hạ Trưởng – Thu Liễm – Đông Tàng” theo quy luật của Tự Nhiên … Nhưng, rõ ràng, có thể nhận thấy, những kiến thức này nằm ngoài khả năng nhận thức của trẻ em hay học sinh tiểu học …

Có  bình luận của bạn đọc:

“Có người nói truyện Tấm Cám là một minh chứng về luật nhân quả của nhà Phật, thông qua từng lần hóa thân, và hành động của Tấm mà nghiệp ác tích tụ dần dần, nên việc làm cuối cùng của Tấm là hoàn toàn phù hợp với quy luật đó, nếu sửa kết cuộc trở lại thì há không phải lắm ru ? …

Đây là một ý kiến mà tôi rất tâm đắc … ! …

Trích từ trong truyện :

— “Lúc con Tấm hụp xuống thì con Cám ở trên bờ trút lấy cả tôm tép của con Tấm vào giỏ mình rồi mang về trước. Con Tấm lên dòm đến giỏ thì thấy mất cả, nó mới khóc hu hu lên.

Bụt hiện lên hỏi : “Làm sao con khóc ?”. Con Tấm kể sự tình cho Bụt nghe rồi lại khóc …”.

— “Đến bữa cơm, con Tấm lại cứ đem cơm ra cho bống. Nhưng bận này không thấy bống nữa, chỉ thấy cục máu nổi lên mặt nước. Nó mới khóc òa lên. Bụt lại hiện lên hỏi : “Làm sao con khóc ?” …”.

— “Được ít lâu nhà vua có mở hội. Hai mẹ con con Cám sắm sửa đi xem. Mẹ con Cám lấy một đấu thóc và một đấu gạo, trộn lẫn với nhau, rồi bắt con Tấm phải lựa riêng ra. Dì con Tấm bảo nó thế này : “Lúc nào mày nhặt xong thì mới được đi xem hội, hễ chưa xong thì không được đi”. Nói thế rồi hai mẹ con nó đi. Con Tấm ở nhà khóc. Bụt lại hiện lên hỏi: “Làm sao con khóc ?” …”.

— “Đến khi lựa riêng xong rồi, con Tấm lại khóc. Bụt lại hỏi: “Làm sao con khóc ? …”.

— “Đến ngày giỗ bố, Tấm về nhà. Dì nó bảo nó trèo lên cây cau cắt mấy quả để cúng. Lúc Tấm trèo đến ngọn cây, thì dì nó đẵn gốc. Tấm thấy động bèn hỏi : “Dì làm gì ở dưới ấy thế ?”. Dì nó bảo rằng : “Dì đuổi kiến cho nó khỏi đốt con đây mà”. Lúc đang cắt cau thì cây đổ, Tấm ngã xuống ao chết đuối …”.

— “Con Tấm hóa ra chim vàng anh đến đậu ở vườn nhà vua, bảo lính giặt áo rằng : “Phơi áo chồng tao, phơi lao phơi sào, chớ phơi hàng rào, rách áo chồng tao” …”.

— “Con Cám kể với mẹ, mẹ xui bắt chim làm thịt ăn. Về đến cung nó sai ngay lính giết chim ăn thịt, rồi vứt lông ra vườn. Lông chim hóa ra hai cây soan đào …”.

— “Con Cám về mách mẹ, và cứ theo lời mẹ xui, nó bắt lính đẵn cây lấy gỗ đóng làm khung cửi. Đến lúc dệt thì nghe tiếng kêu : “Kẽo cà kẽo kẹt, lấy tranh chồng chị, chị khoét mắt ra” …”.

— “Con Cám lại về mách mẹ. Mẹ nó xui đốt khung cửi, nó cũng sai lính làm ngay. Những than tro lúc đổ ra đường lại hóa ra cây thị, chỉ có một quả đẹp lắm. Bà lão hàng nước đi qua thấy quả thị đẹp, bảo rằng: “Thị ơi thị ! rụng vào bị bà, bà đem bà ngửi chớ bà không ăn”. Thị rụng ngay xuống, bà ta lấy mang về nhà.

Ngày nào đi chợ sắm đồ hàng, khi về cũng thấy cơm canh để phần tươm tất lắm, bà ta lấy làm lạ. Một lần bà lão giả vờ đi chợ, đến nửa đường thì lộn về. Rón rén lại dòm vào khe cửa, thấy có một cô tiên đang làm đồ ăn, bất thình lình bà ta chạy vào, thì cô tiên lộ cơ không biến đi được. Bà ta mừng lắm ôm choàng ngay lấy. Từ đấy thương yêu nhau như hai mẹ con. Lúc bà ta đi tìm quả thị thì chỉ thấy có cái vỏ không mà thôi. Bà ta lấy xé vụn ra rồi giấu biến đi một chỗ”.

— “Có một hôm vua dạo chơi gần đấy, thấy trong hàng có một bà lão phương phi và phúc hậu, vua mới ghé vào. Bà ta lấy trầu nước kính dâng. Vua thấy trầu têm giống như hoàng hậu têm ngày trước, phán hỏi : “Trầu này ai têm ?” Bà ta tâu là của con gái têm. Vua phán muốn xem mặt, bà ta bảo ngay con ra, thì chính là vợ vua ngày trước. Vua phán bảo rước về cung, Tấm lại làm hoàng hậu.

Con Cám thấy chị xinh đẹp mới hỏi rằng : “Chị Tấm ơi, chị Tấm ! chị làm thế nào mà đẹp thế ?”. Tấm bèn bảo : “Em có muốn đẹp không ?” Cám thưa chị có. Tấm bèn sai đào một cái hố sâu và đun một nồi nước to thực sôi, rồi bảo con Cám xuống cái hố ấy. Lúc Cám bước xuống hố thì Tấm sai đổ nước sôi xuống. Con Cám chết nhăn răng ra. Xác nó bỏ vào chĩnh, làm mắm đem biếu mẹ nó, bữa nào mẹ nó ăn cũng khen ngon. Có con quạ đậu trên mái nhà, kêu rằng : “Ngon gì mà ngon, mẹ ăn thịt con, có còn xin miếng ?” Mẹ nó giận lắm, mắng chửi quạ rầm rĩ lên và đuổi nó đi cho mau. Đến khi ăn gần hết mắm, thấy ở đáy chĩnh có đầu lâu con, thì lăn đùng ra chết tươi”.

Như vậy là, trong quá trình mâu thuẫn, xung đột, giữa CÁI THIỆN và CÁI ÁC, theo một tiến trình từ nhỏ đến lớn, từ thấp đến cao, CÁI THIỆN đã dần dần bị tác động, chi phối bởi CÁI ÁC, rồi bị chuyển hóa thành CÁI ÁC …

Ban đầu, CÁI THIỆN trong Tấm như một bản năng, bản tính của loài người, “nhân chi sơ tính bổn thiện”, chỉ biết phản ứng lại sự “tác động” của CÁI ÁC một cách thụ động : “khóc”, “lại khóc” …, và nương nhờ vào các thế lực siêu nhiên để giải quyết mâu thuẫn một cách gián tiếp … Cái tiếng “khóc” ấy, ban đầu chỉ là sự cám cảnh, tủi thân trong hoàn cảnh “mẹ ghẻ con chồng”, sau dần trở thành sự ấm ức, hờn oán … CÁI ÁC đã bắt đầu nảy mầm, “Sinh” …

Rồi qua nhiều lần bị lừa, bị giết, rồi hóa thân, chuyển kiếp, luân hồi …, CÁI THIỆN trong Tấm đã bị “chi phối” bởi CÁI ÁC, phản ứng lại CÁI ÁC một cách chủ động, trực tiếp : “bảo”, “kêu” … Ban đầu chỉ là để bảo vệ lấy cái quyền lợi của mình, sau đã có ý răn đe, trừng phạt … CÁI ÁC đã bắt đầu phát triển, “Trưởng” …

Rồi khi mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm, CÁI THIỆN trong Tấm đã bị “chuyển hóa” hoàn toàn, trở thành CÁI ÁC : Tấm hóa thân vào quả thị, chín mùi, đẹp, thơm …, CÁI ÁC đã kết quả, “Liễm” …

Quả thị được bà lão nâng niu, cất giữ …, CÁI ÁC ẩn mình, chờ đợi, “Tàng” …

Tấm hiện ra trong hình hài đẹp đẽ hơn xưa, như một “cô tiên”, được bà lão yêu quý …, rồi được vua tìm thấy, đem về cung, gặp lại Cám, Tấm trả thù : “Tấm bèn sai đào một cái hố sâu và đun một nồi nước to thực sôi, rồi bảo con Cám xuống cái hố ấy. Lúc Cám bước xuống hố thì Tấm sai đổ nước sôi xuống. Con Cám chết nhăn răng ra. Xác nó bỏ vào chĩnh, làm mắm đem biếu mẹ nó …”. CÁI ÁC lại bắt đầu đi vào một chu kỳ mới, “Sinh – Trưởng – Liễm – Tàng” …

Như vậy, chuyện Tấm Cám lại có một cái kết rất mở … Cái ác này vừa bị triệt tiêu thì cái ác khác nảy sinh, luân hồi muôn kiếp …, như trong âm có dương, trong dương có âm ; âm cực dương sinh, dương cực âm sinh …

Đối với một dân tộc mang trong tiềm thức nhiều tính đối kháng (Quan có cần nhưng dân chưa vội / Quan có vội quan lội quan sang ), ưa giải quyết mâu thuẩn bằng bạo lực (Bao giờ dân nổi can qua / Con vua thất thế lại ra quét chùa ) như dân Việt, như lịch sử đã minh chứng, mặc dù vẫn nhắn nhủ nhau, bằng ý thức, rằng “Một sự nhịn chín sự lành”, thì diễn biến như trong câu chuyện Tấm Cám xem ra rất “hợp tình hợp lý”, do đó nó được lưu truyền rộng rãi mãi đến ngày nay, và còn được đưa vô sách giáo khoa, nâng hình tượng cô Tấm lên thành hình tượng của chính nghĩa, cái đẹp, cái thiện …

Nhưng trên quan điểm triết học Phật Giáo, như vậy là hình tượng cô Tấm ở cuối chuyện lại tượng trưng cho cái ác mới, đã hình thành từ trong quá khứ và phát triển trong hiện tại, rồi lại sẽ bị tiêu diệt trong tương lai …
(Canh Le)

%d bloggers like this: